# Nafaka Davası Nasıl Açılır ve Nafaka Nasıl Hesaplanır? (2026 Güncel Rehber)
Boşanma sürecinde ve sonrasında en çok merak edilen konuların başında nafaka davaları gelmektedir. Türk Medeni Kanunu (TMK) çerçevesinde düzenlenen nafaka kurumu, aile birliğinin sona ermesi veya sarsılması halinde tarafların ekonomik dengesini korumayı amaçlayan sosyal ve hukuki bir güvencedir. Bu rehberde, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu hükümleri ve Yargıtay’ın güncel içtihatları ışığında nafaka davasının nasıl açılacağını, miktarının nasıl belirlendiğini ve 2026 yılı uygulamasındaki güncel gelişmeleri ayrıntılı olarak inceleyeceğiz.
—
## Nafaka Nedir?
Nafaka, sözcük anlamı itibarıyla “geçimlik” demektir. Hukuki olarak ise bir kişinin kanuni yükümlülük gereği diğerine ödemek zorunda olduğu düzenli para miktarını ifade eder. Türk hukukunda nafaka, yalnızca eşler arasında değil; çocuklar, anne-baba ve hatta kardeşler arasındaki kan bağına dayalı olarak da söz konusu olabilir. Nafaka hakkı, kişiye sıkı sıkıya bağlı bir haktır; devredilemez ve kural olarak feragat edilemez.
Nafakanın temel amacı, aile bireyleri arasındaki ekonomik dayanışmayı sağlamak ve ayrılık ya da boşanma sonrasında zayıf konumdaki tarafın yoksulluğa düşmesini engellemektir.
—
## Türk Medeni Kanunu’na Göre Nafaka Türleri
Türk hukuk sisteminde dört ana nafaka türü bulunmaktadır. Her birinin şartları, süresi ve hukuki dayanağı farklıdır.
### 1. Tedbir Nafakası (TMK m. 169)
Tedbir nafakası, boşanma veya ayrılık davası süresince eşlerden birinin ya da müşterek çocukların geçimini sağlamak amacıyla hakim tarafından hükmedilen **geçici** bir mali destektir. TMK’nın 169. maddesi uyarınca hakim, dava süresince gerekli olan barınma, geçim ve çocukların bakımına ilişkin geçici önlemleri **re’sen** (kendiliğinden) alır.
**Temel özellikleri:**
– Dava açılmadan önce de talep edilebilir (TMK m. 197 kapsamında).
– Kusur durumu dikkate alınmaz; ihtiyaç sahibi eş ve çocuklar lehine hükmedilir.
– Boşanma kararının kesinleşmesine kadar devam eder.
– Tarafların mali durumuna göre artırılabilir, azaltılabilir veya kaldırılabilir.
### 2. İştirak Nafakası (TMK m. 182, 327-331)
Boşanma veya ayrılık sonrasında velayet hakkı kendisine verilmeyen ebeveynin, çocuğun bakım, eğitim ve temel ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla diğer ebeveyne ödediği nafakadır. Bu nafaka, çocuğun üstün yararı ilkesi gereği belirlenir.
**Temel özellikleri:**
– Çocuğun barınma, beslenme, eğitim, sağlık ve sosyal ihtiyaçlarını kapsar.
– Kural olarak çocuk 18 yaşını (reşit) doldurana kadar devam eder.
– Çocuğun eğitimi reşitlik sonrasında da devam ediyorsa, bu kez **yardım nafakası** olarak talep edilebilir (TMK m. 328/2).
– Miktar; yükümlünün ekonomik durumu, çocuğun ihtiyaçları ve yaşam koşullarına göre belirlenir.
### 3. Yoksulluk Nafakası (TMK m. 175)
Boşanma nedeniyle yoksulluğa düşecek olan eşe, kusuru daha ağır olmamak şartıyla diğer eşten mali gücü oranında ödenen nafakadır. TMK m. 175’e göre “Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek taraf, kusuru daha ağır olmamak koşuluyla geçimi için diğer taraftan mali gücü oranında süresiz olarak nafaka isteyebilir.”
**Temel şartları:**
– Nafaka talep eden eşin boşanma nedeniyle yoksulluğa düşecek olması.
– Talep eden eşin diğerine göre **daha fazla kusurlu olmaması** (eşit kusurda da hükmedilebilir).
– Talebin mahkemeden açıkça istenmesi (hakim re’sen hükmedemez).
– Miktarın, nafaka yükümlüsünün mali gücüyle orantılı olması.
### 4. Yardım Nafakası (TMK m. 364)
Boşanma ile doğrudan bağı olmayan, yardım edilmediği takdirde yoksulluğa düşecek olan altsoy (çocuklar, torunlar), üstsoy (anne, baba, büyükanne-büyükbaba) ve kardeşlere ödenen nafakadır. Bu nafaka türü, kan bağına dayalı bir dayanışma yükümlülüğünün ifadesidir.
—
## Nafaka Davası Nasıl Açılır?
Nafaka davası açma süreci, uygulanacak nafaka türüne ve dosyanın hukuki özelliklerine göre belirli aşamalardan geçer.
### Görevli ve Yetkili Mahkeme
**Görevli Mahkeme:** Nafaka davalarında görevli mahkeme **Aile Mahkemesi**’dir. Aile mahkemesi bulunmayan yerlerde ise **Asliye Hukuk Mahkemesi**, aile mahkemesi sıfatıyla davaya bakar.
**Yetkili Mahkeme:** TMK m. 177 uyarınca boşanma sonrası açılacak nafaka davalarında yetkili mahkeme, **nafaka alacaklısının yerleşim yeri** mahkemesidir. Bu kural, nafaka alacaklısını korumaya yönelik özel bir yetki düzenlemesidir. Örneğin, nafaka alacaklısı İzmir’de, borçlu İstanbul’da yaşıyorsa dava İzmir’de açılabilir.
### Dava Açmak İçin Gerekli Belgeler
Nafaka davası açılırken mahkemeye sunulması gereken temel belgeler şunlardır:
– **Dava dilekçesi** (talep ve gerekçelerin açıkça belirtildiği).
– Nüfus kayıt örneği ve kimlik belgesi.
– Varsa boşanma kararı veya aile mahkemesi kararının onaylı sureti.
– Gelir durumunu gösteren belgeler (maaş bordrosu, SGK hizmet dökümü, banka hesap hareketleri).
– Giderleri gösteren belgeler (kira kontratı, faturalar, çocuğun okul giderleri, sağlık harcamaları).
– Varsa tanık listesi ve beyan edilecek diğer deliller.
### Dava Süreci Adımları
1. **Dava dilekçesinin hazırlanması:** Talebin hukuki dayanağı ve somut gerekçeleri dilekçede açıkça yer almalıdır. Nafaka türü, talep edilen miktar ve başlangıç tarihi belirtilir.
2. **Harç ve masrafların yatırılması:** 2026 yılı itibarıyla nafaka davası masrafları ortalama 2.000-5.000 TL bandında seyretmektedir (harçlar ve tebligat masrafları dahil).
3. **SED (Sosyal ve Ekonomik Durum) araştırması:** Mahkeme, kolluk kuvvetleri aracılığıyla tarafların ekonomik durumunu inceler.
4. **Duruşmalar ve delil aşaması:** Tarafların beyanları alınır, belgeler incelenir ve tanıklar dinlenir.
5. **Kararın verilmesi:** Hakim, toplanan delillere ve SED raporuna göre hakkaniyete uygun bir miktar belirler.
Nafaka davaları ilk derece mahkemesinde ortalama **8 ay ile 1 yıl** arasında sonuçlanmaktadır.
—
## Nafaka Miktarı Nasıl Hesaplanır?
Türk hukukunda nafaka miktarının belirlenmesi için **sabit bir matematiksel formül veya yasal yüzdelik oran bulunmamaktadır**. Vatandaşlar arasında sıkça sorulan “Nafaka maaşın yüzde kaçıdır?” sorusunun kesin bir cevabı yoktur. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi’nin yerleşik içtihatlarına göre nafaka; tarafların gelirleri, giderleri ve yaşam standartları oranlanarak **hakkaniyet ilkesi** gözetilerek belirlenir.
### SED Raporu: Nafaka Hesabının Temeli
Nafaka miktarının belirlenmesinde en önemli araç, **Sosyal ve Ekonomik Durum (SED) Araştırması**’dır. Aile Mahkemesi hakimi, karar vermeden önce kolluk kuvvetleri (polis/jandarma) aracılığıyla tarafların mali ve sosyal durumunu araştırır. Bu araştırmada tespit edilen hususlar şunlardır:
– Tarafların aylık belgelenebilir ve kayıt dışı (tahmini) gelirleri.
– Üzerlerine kayıtlı taşınır (araç) ve taşınmaz (ev, arsa) mallar.
– Banka hesap hareketleri ve kredi yükümlülükleri.
– Yaşadıkları konutun durumu (kira veya mülkiyet).
– Çalıştıkları iş ve bakmakla yükümlü oldukları kişi sayısı.
– Genel yaşam standartları ve sosyal çevreleri.
Yargıtay, SED araştırmasına büyük önem vermekte ve eksik araştırma yapılan dosyalarda kararları bozmaktadır.
### Hakimin Dikkate Aldığı Kriterler
Mahkemeler nafaka miktarını belirlerken şu kriterleri değerlendirir:
– **Tarafların sosyo-ekonomik durumu:** Her iki eşin geliri, mesleği, sosyal statüsü, ihtiyaçları ve yaşam standardı.
– **Çocukların yaşı ve sayısı:** Çocuk sayısı arttıkça ve yaş büyüdükçe masraflar değişir. Anaokulu çağındaki bir çocukla lise çağındaki bir çocuğun giderleri bir değildir.
– **Çocukların özel ihtiyaçları:** Özel okul masrafları, servis ücretleri, sağlık giderleri, kurs ücretleri.
– **Evlilik süresi:** Uzun süren evliliklerde genellikle daha yüksek nafaka takdir edilir.
– **Tarafların kusur durumu:** Özellikle yoksulluk nafakasında kusur belirleyicidir.
– **Güncel ekonomik koşullar:** Enflasyon, yaşam maliyeti ve satın alma gücü.
– **Yükümlünün asgari yaşam standardı:** Yükümlünün de geçimini sürdürebilmesi için makul bir miktar bırakılmalıdır.
### Uygulamada Maaşa Göre Nafaka Oranları
Kanunda sabit bir oran olmamakla birlikte, uygulamada emsal kararlardan elde edilen yaklaşık oranlar şöyledir (bu oranlar bağlayıcı değildir, her somut olayda değişir):
– **Tek çocuk için iştirak nafakası:** Yükümlünün net gelirinin yaklaşık %15-20’si.
– **İki çocuk için iştirak nafakası:** Yükümlünün net gelirinin yaklaşık %20-30’u.
– **Yoksulluk nafakası (eş için):** Yükümlünün net gelirinin yaklaşık %10-20’si.
– **Toplam nafaka yükü:** Uygulamada yükümlünün net gelirinin %25-40’ı bandında kalmaktadır.
### Yargıtay’ın Asgari Ücretli Yükümlüler İçin Tutumu
Yargıtay’ın istikrar kazanan içtihatlarına göre, **nafaka yükümlüsünün işsiz olması veya asgari ücretle çalışıyor olması, onu iştirak nafakası ödemekten kurtarmaz**. Mahkeme, yükümlünün asgari yaşam standartlarını zorlayarak da olsa çocuğun bakımına katılmasını zorunlu görür. Ancak yoksulluk nafakası (eşe ödenen) söz konusu olduğunda, ödeme yapmak davalıyı sefalet derecesinde yoksulluğa düşürecekse, artırım talebi sınırlandırılabilir veya reddedilebilir.
—
## Nafaka Artırım Davası ve Hesaplama Yöntemi
Bir kez hükmedilen nafaka miktarı, zamanla ekonomik koşulların değişmesi ve enflasyon nedeniyle yetersiz kalabilir. Bu durumda devreye **nafaka artırım davası** girer.
### Hukuki Dayanak
TMK m. 176/4 hükmü şöyledir: *”Tarafların mali durumlarının değişmesi veya hakkaniyetin gerektirdiği hâllerde iradın artırılmasına veya azaltılmasına karar verilebilir.”* Bu hüküm, Roma hukukundan günümüze uzanan **”clausula rebus sic stantibus”** (şartların aynı kalması kaydıyla) ilkesinin bir yansımasıdır.
### Otomatik Artış Kaydı
TMK m. 176/3 ve 182/4 uyarınca hakim, nafakanın gelecek yıllarda ne miktarda artırılacağını kararında belirtebilir. Uygulamada en sık kullanılan otomatik artış yöntemi, TÜİK tarafından açıklanan **ÜFE (Üretici Fiyat Endeksi)** veya **TÜFE (Tüketici Fiyat Endeksi)** oranlarıdır.
**Önemli:** Boşanma kararında mutlaka “yıllık ÜFE/TÜFE oranında artış” kaydı talep edilmesi tavsiye edilir. Aksi halde her yıl yeni bir artırım davası açmak gerekebilir.
### Nafaka Artış Formülü
Mahkeme kararında “yıllık TÜFE oranında artış yapılır” ibaresi varsa, hesaplama şöyledir:
> **Yeni Nafaka = Mevcut Nafaka + (Mevcut Nafaka × Artış Oranı ÷ 100)**
**Örnek:** 2025 yılında 5.000 TL nafaka bağlanmış, TÜİK’in açıkladığı 12 aylık TÜFE ortalaması %45 ise:
– Artış Miktarı: 5.000 × 0,45 = 2.250 TL
– Yeni Nafaka: 5.000 + 2.250 = **7.250 TL**
Yargıtay’ın güncel uygulamalarında (2024-2026 dönemi), artış oranı olarak **12 aylık TÜFE ortalamasının** esas alındığı görülmektedir.
### Artırım Davası Şartları
Ek nafaka artırım davası açabilmek için:
– Nafaka kararından itibaren en az **1 yıl** geçmiş olması genellikle aranır.
– Tarafların mali durumlarında **önemli ve öngörülemez** değişiklikler yaşanması gerekir.
– Değişikliklerin somut belgelerle ispatlanması zorunludur.
– Çocuğun eğitim kademesindeki değişiklik (örneğin ilkokuldan ortaokula geçiş), Yargıtay tarafından artırım için **”beklenmedik ve haklı sebep”** sayılmaktadır.
—
## Nafaka Azaltma ve Kaldırma Davası
Nafaka yükümlüsünün mali durumu kötüleştiğinde veya alacaklının durumu iyileştiğinde nafakanın azaltılması ya da kaldırılması talep edilebilir.
### Azaltma Sebepleri
– Yükümlünün iş kaybı, maaşının düşmesi veya iflası.
– Yükümlünün sağlık problemleri nedeniyle çalışamaması.
– Yükümlünün yeniden evlenip yeni çocuk sahibi olması.
– Alacaklının ekonomik durumunun belirgin şekilde iyileşmesi.
### Kaldırma Sebepleri (TMK m. 176/3)
Yoksulluk nafakası şu hallerde kendiliğinden veya mahkeme kararıyla sona erer:
– Nafaka alan tarafın **yeniden evlenmesi** (kendiliğinden sona erer).
– Taraflardan birinin **ölümü**.
– Nafaka alan tarafın **fiilen evliymiş gibi yaşaması** (örneğin birlikte yaşama).
– **Yoksulluğun ortadan kalkması** (düzenli gelire kavuşma).
– Nafaka alan tarafın **haysiyetsiz hayat sürmesi**.
İştirak nafakası ise çocuğun 18 yaşını doldurması veya ekonomik bağımsızlığını kazanmasıyla sona erer.
—
## Nafakanın Ödenmemesi ve Yaptırımları
Nafaka borcu, diğer alacaklardan daha güçlü bir hukuki koruma altındadır.
### İcra Takibi
Ödenmeyen nafaka borçları için **ilamlı icra takibi** başlatılabilir. İcra müdürlüğü, yükümlünün maaşı ve malvarlığı üzerinden tahsilat yapar. Diğer borçlar maaşın en fazla 1/4’ünden kesilebilirken, nafakada bu sınır daha esnek uygulanır; ancak yükümlünün asgari geçim miktarının bırakılması esastır.
### Tazyik Hapsi
İcra ve İflas Kanunu’nun 344. maddesi uyarınca, nafaka borcunu ödemeyen yükümlü hakkında şikayet üzerine **3 aya kadar tazyik hapsi** verilebilir. Ödeme yapılması durumunda hapis cezası düşer. 2026 yılı itibarıyla nafaka borcu nedeniyle hapis cezasının ertelenmesi önemli ölçüde zorlaştırılmıştır.
### İmtiyazlı Alacak
Nafaka alacağı, haciz sıralamasında diğer birçok alacağa göre **öncelikli** (imtiyazlı) kabul edilir.
—
## Sıkça Sorulan Sorular
**Asgari ücretle çalışan kişi nafaka öder mi?**
Evet. Yargıtay’ın istikrarlı uygulamasına göre asgari ücretli de nafaka öder; ancak miktar, yükümlünün geçimini sürdürebilmesi de gözetilerek düşük tutulur.
**Evlenmeden önce nafaka alınabilir mi?**
Hayır, eşler arası nafaka ancak resmi evlilik ilişkisine bağlıdır. Yardım nafakası ise evlilik şartı aranmaksızın altsoy-üstsoy-kardeş ilişkisine dayanır.
**Nafaka ne zaman başlar?**
Tedbir nafakası dava tarihinden itibaren, yoksulluk ve iştirak nafakası ise boşanma kararının kesinleşmesinden itibaren başlar.
**Anlaşmalı boşanmada nafakadan feragat bağlayıcı mıdır?**
Yargıtay 3. Hukuk Dairesi ve Hukuk Genel Kurulu kararlarına göre **geleceğe yönelik doğmamış haktan feragat edilemez**. Şartlar esaslı şekilde değişirse, anlaşmalı boşanma protokolüne rağmen nafaka artırım davası açılabilir.
**Yoksulluk nafakası süresiz midir?**
TMK m. 175 uyarınca yoksulluk nafakası kural olarak süresizdir. Ancak 15 Ekim 2024 tarihli Yargıtay 2. Hukuk Dairesi kararında, kısa süren evliliklerde toptan nafaka hükmünün hakkaniyete aykırı olabileceğine işaret edilmiştir. Bu alanda yasal reform tartışmaları sürmektedir.
**Çocuk reşit olunca nafaka kesilir mi?**
İştirak nafakası reşit olunca kendiliğinden sona erer. Ancak çocuk eğitimine devam ediyor ve kendisini geçindiremiyorsa, kendi adına **yardım nafakası** davası açabilir (TMK m. 328/2).
—
## Sonuç: Profesyonel Destek Almanın Önemi
Nafaka davaları, hem hukuki teknik bilgi hem de ekonomik verilerin doğru değerlendirilmesini gerektiren hassas dava türleridir. SED raporunun eksik hazırlanması, yanlış mahkemeye başvurma, delillerin yeterince sunulmaması veya yanlış formülle artış hesaplanması gibi hatalar ciddi hak kayıplarına yol açabilir. 2026 yılının yüksek enflasyon ortamında nafaka tutarlarının reel değerini koruyabilmek için mahkeme kararlarına otomatik artış kaydı koydurmak ve gerektiğinde zamanında artırım davası açmak büyük önem taşır.
Nafaka süreçlerinde hak kaybına uğramamak ve en uygun stratejiyi belirlemek için aile hukuku alanında uzman bir avukattan profesyonel danışmanlık alınması şiddetle tavsiye edilir.
—
> **Yasal Uyarı:** Bu makale yalnızca genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Somut olayınıza ilişkin profesyonel değerlendirme için mutlaka bir aile hukuku avukatına başvurmanız gerekmektedir. İçerikte yer alan bilgiler, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu hükümleri ve Yargıtay’ın güncel içtihatları esas alınarak derlenmiştir.